Antoni IV (patriarcha Konstantynopola)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Antoni IV
Αντώνιος Δ΄
Patriarcha Konstantynopola
Kraj działania  Cesarstwo Bizantyńskie
Data i miejsce śmierci 1397
Konstantynopol
Patriarcha Konstantynopola
Okres sprawowania 1389–1390
Patriarcha Konstantynopola
Okres sprawowania 1391–1397
Wyznanie prawosławne
Kościół Patriarchat Konstantynopolitański
Wybór patriarchy 12 stycznia 1389
marzec 1391

Antoni IV, gr. Αντώνιος Δ, Antōnios IV (zm. 1397 w Konstantynopolu) – patriarcha Konstantynopola od 12 stycznia 1389 do lipca 1390 i od marca 1391 do maja 1397[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Do chwili wyboru Antoni był mnichem, prawdopodobnie w atoskim klasztorze Świętego Dionizego. Pod koniec panowania Jana V Paleologa zastąpił na tronie patriarszym Nila Kerameusa. Zaraz po wstąpieniu Antoniego na konstantynopolitańską katedrę zwołany w lutym 1389 r. synod potwierdził złożenie i ekskomunikowanie metropolity kijowskiego Pimena, zatwierdzając na czele Kościoła ruskiego świętego Cypriana. W tym samym roku Antoni przesłał wraz z wysłanym na Ruś Cyprianem list do nowogrodzian z zaleceniem podporządkowania się jurysdykcji metropolity kijowskiego. Nowogrodzianie nie posłuchali i w 1393 r. patriarcha zwrócił się do nich ponownie w tej samej sprawie. Jeszcze w 1389 r. Antoni posłał egzarchę Grzegorza do zajętych przez Osmanów zachodnich diecezji dla zebrania dochodów kościelnych. 14 kwietnia 1390 Jan VII Paleolog obalił przy pomocy Turków dziada Jana V, i zajął jego tron (kwiecień–wrzesień 1390), patriarchą w miejsce Antoniego został wówczas ponownie Makary (1390–1391)[1].

Wkrótce po obaleniu Jana VII i objęciu władzy w państwie przez cesarza Manuela II (1391–1425), Antoni został przywrócony na stolicę patriarszą. W lutym 1392 r. patriarcha koronował cesarza i serbską księżniczkę Helenę Dragasz. Pod koniec XIV wieku Bizancjum w następstwie ekspansji Turków Osmańskich znalazło się w trudnej sytuacji politycznej. Antoni uczestniczył w organizowaniu pomocy Cesarstwu do walki z Turkami, próbował podnieść prestiż Konstantynopola, uważnie śledził sytuację w podległych mu eparchiach (w tym na Rusi i Wołoszczyźnie)[1].

Dowiedziawszy się, że w Moskwie przestano wspominać podczas liturgii cesarza bizantyńskiego, Antoni wysłał do wielkiego księcia Wasyla I około 1393 r. list, w którym wyrzucał mu odmowę okazywania Konstantynopolowi należnej i starodawnej czci[2] Pisał: „nie jest możliwe dla chrześcijan aby mieli kościół, a nie mieli cesarza”[3]. Wspomnienie cesarza zostało przywrócone. W latach 90. XIV wieku Antoni udaremnił próbę zajęcia przez biskupa łuckiego Jana tronu metropolitalnego w Haliczu dzięki pomocy króla polskiego Władysława Jagiełły (1386–1434). Król (do 1392 r. zachowujący tytuł Wielkiego Księcia Litewskiego) wystąpił do patriarchy o zwołanie soboru w celu podjęcia rozmów na temat zjednoczenia Kościoła greckiego z Kościołem rzymskim, w czym poparł go metropolita Cyprian. W swojej odpowiedzi (1397) Antoni wskazał na nieodpowiednią porę dla realizacji podobnych zamierzeń i prosił polskiego króla o połączenie się z Zygmuntem Luksemburskim, królem Węgier, w celu odparcia Turków, podchodzących pod Konstantynopol[1].

Dla rozstrzygania sporów Antoni wielokrotnie wysyłał swoich przedstawicieli na Wołoszczyznę (1395, 1397) oraz na Ruś (w 1393 r. arcybiskup Betlejem Michał rozstrzygnął kwestię przeniesienia Niżnego Nowogrodu i Gorodca z diecezji suzdalskiej pod bezpośrednią jurysdykcję metropolity). Specjalnym dekretem Antoni zatwierdził statut (Typikon) Góry Athos (1394). Około 1397 r. patriarcha napisał na Ruś do księcia Wasyla I i metropolity Cypriana, wzywając do okazania pomocy finansowej, w odpowiedzi do Konstantynopola została wysłana znaczna suma pieniędzy[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e P.I. Żaworonkow: Antonij IV.
  2. Ostatnia część tego listu, zawierająca datę, uległa uszkodzeniu, wskutek czego nie sposób oznaczyć dokładnie czasu jego napisania. Wzmianka o „otoczeniu” Konstantynopola wskazuje, zdaniem G. Ostrogorskiego, na lata 1394–1397, bowiem zarządzona przez sułtana Bajazyda blokada miasta zaczęła się w 1394 r. (Dzieje Bizancjum, s. 508).
  3. Nie można mój synu – pisał Antoni – mówić tak jak tyś to powiedział: « Mamy Kościół, ale nie mamy cesarza ». Jest rzeczą absolutnie niemożliwą, aby chrześcijanie mieli Kościół bez cesarza. Cesarstwo bowiem i Kościół tworzą jedność i wspólnotę i nie mogą być od siebie oderwane. Posłuchaj co Piotr, książę Apostołów, powiedział w swoim pierwszym liście: « Obawiajcie się Boga, szanujcie cesarza » (Dzieje Bizancjum, s. 508).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]