Irit Amiel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Irit Amiel
Irena Librowicz
Ilustracja
Irit Amiel (2013)
Data i miejsce urodzenia 5 maja 1931
Częstochowa
Data śmierci 16 lutego 2021
Dziedzina sztuki literatura piękna
Ważne dzieła

Osmaleni

Irit Amiel (ur. jako Irena Librowicz 5 maja 1931 w Częstochowie, zm. 16 lutego 2021[1]) – izraelska poetka, pisarka i tłumaczka polskiego pochodzenia, dwukrotnie nominowana do Nagrody Literackiej „Nike”.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w Częstochowie w spolonizowanej rodzinie żydowskiej[2], jako córka Leona Librowicza i Jentli z domu Hasenfeld. Jej przodkowie ze strony matki przybyli do Polski około 400 lat temu z terenów niemieckich, zaś ze strony ojca wcześniej, prawdopodobnie z Portugalii. Podczas II wojny światowej przebywała w częstochowskim getcie, z którego udało jej się wydostać i dzięki aryjskim dokumentom oraz pomocy Polaków doczekała końca wojny. Jej rodzice i najbliższa rodzina zginęli w obozie zagłady w Treblince. Po II wojnie światowej, za namową Icchaka Cukiermana, przyłączyła się do organizacji Bricha i w 1947 roku nielegalnie wraz z grupą młodzieży przedostała się do Mandatu Palestyny. Początkowo mieszkała w kibucu, a potem w Tel Awiwie. Miała sześcioro wnuków.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Zadebiutowała w 1994 roku tomem wierszy w języku hebrajskim pt. Egzamin z Zagłady, które w tym samym roku ukazały się także w języku polskim. W latach 1995 i 1998 wydała kolejne wiersze. W Polsce ukazały się jej trzy tomy poetyckie: Egzamin z Zagłady (1994, 1998) Nie zdążyłam (1998) oraz Wdychać głęboko (2002), w których porusza problem Holocaustu. Zagładzie poświęcony jest jej zbiór opowiadań Osmaleni (1999), który w 2000 roku nominowano do Nagrody Literackiej Nike[3]. W 2008 roku ukazał się kolejny tom prozy Amiel Podwójny krajobraz (również nominowany do Nagrody Literackiej „Nike”[4]). Za tom Spóźniona nominowana do Orfeusza – Nagrody Poetyckiej im. K.I. Gałczyńskiego w 2017 roku[5].

Utwory Irit Amiel drukowano m.in. w: „Midraszu”, „Słowie Żydowskim”, „Kresach”, „Czasie Kultury”, „Kulturze” i „Zeszytach Literackich”. Z polskiego na hebrajski przetłumaczyła m.in. utwory Marka Hłaski, Henryka Grynberga, Hanny Krall, Wśród przyjaciół i wrogów. Poza gettem w okupowanym Krakowie M. M. Mariańskich (1987), To jest morderstwo Mieczysława Frenkla (1988), Treny L. Rozenzweig (1993), Utwory własne Abrahama Koplowicza (1995) i wiersze Wisławy Szymborskiej. Z hebrajskiego na polski przełożyła wiersze współczesnych poetów izraelskich i wydała je w autorskiej antologii. Jej twórczość była przekładana na języki: angielski, węgierski, włoski, niemiecki.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Tomy poetyckie
Proza
Wydania zagraniczne
  • Mi-Shel atsmi: Shirim Shel Naar Mi-Geto Lodz, Irit Amiel, Abraham Koplowicz, 1994
  • Scorched. A Collection of Short Stories on Survivors, na język angielski przełożyła Riva Rubin, Vallentine Mitchell, Portland, Londyn-Portland, 2006
  • Megperzseltek, na język węgierski przełożył Peter Hermann, Poligraf Kiado, Budapeszt, 2002, ​ISBN 963-8585-57-9​.
  • Tseruvim, Carmel, Jerozolima, 2002, ​ISBN 965-407-366-8​.
  • Fratture, Keller Editore, 2010, na język włoski przełożyła Marzena Borejczuk, ​ISBN 978-88-89767-14-6​.
  • Dark Flashes, na język angielski wiersze przełożył Marek Kazmierski, OFF Press, Londyn, 2013, ​ISBN 978-0-9572327-2-3​.
  • Não cheguei a Treblinka a tempo, na portugalski przełożył Piotr Kilanowski, Fortaleza, 2019[10].
Przekłady

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. JG, Irit Amiel nie żyje. Poetka i pisarka miała 89 lat, wysokieobcasy.pl, 16 lutego 2021 (dostęp: 16 lutego 2021).
  2. Maria Lewińska, Przechowane słowa, Instytut Polski, Tel Awiw, 2008, s. 60.
  3. Nagroda Nike 2000. nike.org.pl. [dostęp 2015-07-20].
  4. Nagroda Nike 2009. nike.org.pl. [dostęp 2015-07-20].
  5. Orfeusz – Nagroda Poetycka im. K. I. Gałczyńskiego – nominowani, www.orfeusz-nagroda.pl [dostęp 2018-04-11] [zarchiwizowane z adresu 2018-03-16] (ang.).
  6. Śliwiński Piotr, Trauma i empatia, w: Amiel Irit, Wdychać głęboko, Izabelin 2002, s. 84.
  7. Irit Amiel: Spóźniona/Delayed. Wydawnictwo Austeria, 2016. [dostęp 2016-04-22].
  8. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2017-11-24].
  9. Życie. Tytuł tymczasowy – Remigiusz Grzela, remigiusz-grzela.pl [dostęp 2017-11-24] (pol.).
  10. Não cheguei a Treblinka a tempo (Tradução de poemas de Irit Amiel), academia.edu [dostęp 2020-02-11].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]