Jan Lityński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jan Lityński
Ilustracja
Jan Lityński (2007)
Data i miejsce urodzenia 18 stycznia 1946
Warszawa
Data i miejsce śmierci 21 lutego 2021
Pułtusk
Zawód, zajęcie polityk, publicysta
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Stanowisko poseł na Sejm X, I, II i III kadencji (1989–2001)
Partia ROAD, UD, UW, PD
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Wolności i Solidarności

Jan Lityński (ur. 18 stycznia 1946 w Warszawie[1], zm. 21 lutego 2021 w Pułtusku[2]) – polski polityk i publicysta.

Działacz opozycji demokratycznej w czasach PRL, uczestnik wydarzeń marcowych w 1968, członek Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”, działacz i doradca władz NSZZ „Solidarność”, obrońca praw człowieka, dysydent i więzień polityczny, w 1989 uczestnik obrad Okrągłego Stołu. Poseł na Sejm X, I, II i III kadencji, w latach 2010–2015 doradca prezydenta RP ds. kontaktów z partiami i środowiskami politycznymi.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 18 stycznia 1946 w Warszawie w rodzinie pochodzenia żydowskiego. Był synem Ryszarda Perla-Lityńskiego (zm. 1947[3]), przedwojennego działacza KPP o pseudonimie „Lityński”[3], z zawodu nauczyciela[4], i Reginy Lityńskiej z domu Lorenc (zm. 2013[5])[3], która przed II wojną światową była członkiem Komunistycznego Związku Młodzieży Polski, a po wojnie pracowała jako dziennikarka[4]. Stryjem jego ojca był Feliks Perl[6]. 22 lipca 1952 jako kilkuletnie dziecko wziął udział w Narodowym Święcie Odrodzenia Polski, w którego trakcie wręczył kwiaty Bolesławowi Bierutowi. Scenę tę zarejestrowała Polska Kronika Filmowa; pod tytułem Od małego piął się do władzy była wykorzystywana przez Telewizję Polską w stanie wojennym (emisja w czerwcu 1982)[7]. W trakcie kampanii wyborczej w 1993 materiał ten w stworzonych przez Jacka Kurskiego spotach prezentowało Porozumienie Centrum[8].

W latach 1962–1963 należał do Klubu Poszukiwaczy Sprzeczności[9]. W 1963 ukończył XIV Liceum Ogólnokształcące w Warszawie[4], po czym rozpoczął studia matematyczne na Wydziale Matematyki i Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego[1]. Przyjaźnił się z Adamem Michnikiem, należał do jego najbliższego kręgu towarzyskiego[10]. W czasie studiów był jednym z najaktywniejszych członków środowiska tzw. komandosów[10][1]. Od 1966 należał do Związku Młodzieży Socjalistycznej[1]. Za udział w zorganizowanej na Uniwersytecie Warszawskim z udziałem Leszka Kołakowskiego dyskusji w rocznicę października 1956 został objęty postępowaniem wyjaśniającym rzecznika dyscyplinarnego uczelni[11]. Był koordynatorem akcji zbierania podpisów pod listem w obronie studentów zawieszonych za udział w tej debacie (m.in. Adama Michnika), a także jednym z koordynatorów (pozostałymi były Irena Lasota i Teresa Bogucka) akcji protestacyjnej na wypadek usunięcia Adama Michnika z uczelni[12]. W marcu 1967 został za to usunięty ze Związku Młodzieży Socjalistycznej[13], a w kwietniu tego samego roku ukarany upomnieniem rektora UW[1]. W odpowiedzi na wykluczenie z ZMS został sygnatariuszem listu otwartego krytycznego wobec tej organizacji[14]. Brał udział w spotkaniach dyskusyjno-samokształceniowych organizowanych przez grupę studentów skupionych wokół Józefa Dajczgewanda[15] oraz w organizowanych od jesieni 1967 dyskusjach środowiska skupionego wokół Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego organizowanych od jesieni 1967[16].

Brał aktywny udział w wydarzeniach, które dały początek wydarzeniom marcowym w 1968. 30 stycznia 1968 uczestniczył w proteście ulicznym przeciwko zdjęciu z afisza Dziadów Adama Mickiewicza w reżyserii Kazimierza Dejmka[17][18], za co został zatrzymany i następnie skazany przez kolegium ds. wykroczeń na grzywnę w kwocie 2500 złotych[19] oraz objęty postępowaniem dyscyplinarnym ze strony władz UW[20]. Był też jednym z autorów petycji studenckiej w obronie spektaklu[21], a następnie koordynował akcję zbierania podpisów pod tą petycją na uczelni[19]. Brał także udział w akcji ulotkowej w obronie Dziadów organizowanej w lutym 1968 na Uniwersytecie Warszawskim[22]. Uczestniczył aktywnie w spotkaniach, na których zadecydowano o przeprowadzeniu 8 marca 1968 wiecu w obronie relegowanych z UW Adama Michnika i Henryka Szlajfera[23][24]. W dniu wiecu o 5:40 rano został zatrzymany przez funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej[25][26]. W rezolucji tego wiecu został wymieniony jako jedna z osób niesprawiedliwie represjonowanych przez władze uczelni[27]. Został zwolniony 10 marca 1968[28][29], a następnego dnia uczestniczył w zebraniu studentów matematyki UW, na którym wybrano go w skład komitetu studenckiego koordynującego protest na macierzystym wydziale[30][31]. 12 marca 1968 został ponownie zatrzymany, następnie aresztowany[32] i relegowany z uczelni[1]. W toku śledztwa odmówił składania wyjaśnień[33]. W maju 1968 przedstawiono mu zarzut z artykułu 36 tzw. małego kodeksu karnego (udział w organizacji konspiracyjnej)[34]. Był sądzony razem z Sewerynem Blumsztajnem[35], jego obrońcą był adwokat Zygmunt Kropiwnicki[36]. Prokurator zażądał dla niego kary 5 lat pozbawienia wolności[37]. 12 grudnia 1968 został skazany wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Warszawie na karę 2,5 roku pozbawienia wolności[38]. 1 marca 1969 wyrok ten utrzymał Sąd Najwyższy (przewodniczącym składu był Roman Kryże)[39]. Jan Lityński odbywał karę w zakładzie karnym w Strzelcach Opolskich, skąd został zwolniony dzięki amnestii 26 lipca 1969[40]. Władze PRL sprzeciwiały się kontynuowaniu przez niego nauki[41].

Po zwolnieniu pracował początkowo (wraz z Ireną Lasotą) jako barman w podcieniach Teatru na Wyspie[42]. Później był zatrudniony jako szlifierz w Zakładzie Materiałów Magnetycznych „Polfer”, a od 1970 pracował jako programista w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Informatyki[1]. Utrzymywał kontakty z Jackiem Kuroniem i środowiskiem byłych „komandosów”[43]. W geście solidarności obserwował w 1970 wraz z innymi członkami swojego środowiska tzw. proces taterników[44]. W 1971 był jednym z inspiratorów listu 17 literatów w obronie skazanych działaczy Ruchu[45][46]. W roku akademickim 1974/1975 uczestniczył w niezależnym seminarium historycznym, w którym udział brali także m.in. późniejsi działacze opozycji z kręgu komandosów, Gromady Włóczęgów i Sekcji Kultury Klubu Inteligencji Katolickiej w Warszawie[47][48]. W 1975 podpisał razem z Jackiem Kuroniem, Sewerynem Blumsztajnem, Adamem Michnikiem i Barbarą Toruńczyk depeszę gratulacyjną dla laureata Pokojowej Nagrody Nobla Andrieja Sacharowa, opublikowaną w paryskiej „Kulturze[49][50]. W grudniu 1975 należał do sygnatariuszy jednego z listów przeciwko zmianom w Konstytucji PRL[51][1].

W czerwcu 1976 uczestniczył w pracach nad Listem czternastu[52], podpisał też odrębny list młodszej części opozycji wyrażający solidarność z robotnikami uczestniczącymi w protestach w tym samym miesiącu[53][54][1]. Następnie włączył się w pomoc dla represjonowanych[55]; m.in. w lipcu 1976 obserwował proces uczestników manifestacji w Ursusie[55][56], uczestniczył w akcji pomocy robotnikom radomskim[57][58], gdzie również obserwował procesy uczestników protestu[59], a także brał udział w sformułowaniu wspólnego wystąpienia ofiar represji do władz PRL[60]. Podejmował próbę stworzenia w tym mieście grupy samokształceniowej[61]. Był współzałożycielem i następnie członkiem redakcji ukazującego się od września 1976 poza cenzurą „Biuletynu Informacyjnego „KOR”[62][63]. W styczniu 1977 podpisał list otwarty z żądaniem powołania komisji poselskiej dla zbadania wydarzeń z czerwca 1976[64]. 4 marca 1977 został zatrzymany podczas zebrania redakcji swojego pisma[65], zwolniono go po 48 godzinach[66]. W tym samym miesiącu został zwolniony z pracy[67]. Ponownie zatrzymany 19 maja 1977 i aresztowany na trzy miesiące wraz z innymi członkami i współpracownikami Komitetu Obrony Robotników[68][69], następnie zwolniony w lipcu 1977 na mocy amnestii[70][1]. Od września 1977 był członkiem redakcji nowo utworzonego pisma „Robotnik[71], w związku z tym zrezygnował z udziału w redakcji „Biuletynu Informacyjnego „KOR””[72].

24 października 1977 został członkiem Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”[73][74]. W ramach KSS „KOR” uczestniczył w działaniach na rzecz stworzenia niezależnego ruchu robotniczego, współpracował także z Biurem Interwencyjnym KSS „KOR”[75]. Był w dalszym ciągu członkiem redakcji „Robotnika”[76]. W listopadzie 1977 opublikował na łamach pisma artykuł pt. Przedstawicielstwa robotnicze, w którym wzywał m.in. do inicjowania dyskusji z udziałem robotników nad stanem gospodarki oraz do namysłu nad formą przedstawicielstw robotniczych[1]. Starał się utworzyć radomską grupę współpracowników pisma, która była jednak inwigilowana przez tajnych współpracowników Ewę Soból i Leopolda Gierka[77]. W kwietniu 1978 wsparł inicjatywę Krzysztofa Wyszkowskiego i pomógł napisać deklarację komitetu założycielskiego Wolnych Związki Zawodowych[78][79], wspierał także niezależne środowisko robotników ze Szczecina i Gryfina[80]. W pierwszej połowie 1979 uczestniczył w zredagowaniu deklaracji programowej niezależnego ruchu społecznego – Karty Praw Robotniczych, w której postulowano stworzenie niezależnych związków zawodowych, postulowano prawo do strajku, formułowano liczne postulaty socjalne. Był sygnatariuszem tego dokumentu, następnie wziął udział w zbieraniu podpisów pod tym dokumentem w całej Polsce[81][82].

Jesienią 1977 został członkiem redakcji pisma „Głos[74], jednak wycofał się z niej na początku 1978 po konflikcie z Antonim Macierewiczem[83]. Latem 1978 został członkiem redakcji pisma „Krytyka[84][85]. Od listopada 1979 był członkiem nowo powołanej komisji redakcyjnej „Komunikatu KSS „KOR””, która w praktyce stanowiła robocze prezydium KSS „KOR”[86].

Brał udział w rozpoczętych jesienią 1978 spotkaniach polskich i czeskich opozycjonistów z kręgu Karty 77[87][88]. Uczestniczył w trwającej od 3 do 10 października 1979 głodówce w kościele Świętego Krzyża w Warszawie w intencji więzionych za przekonania w Polsce i Czechosłowacji[89][90].

W toku swojej działalności był wielokrotnie zatrzymywany na 48 godzin[1], 15 grudnia 1979 został wraz z innymi działaczami opozycji kolejny raz aresztowany na trzy miesiące za czyn z art. 276 § 1 kodeksu karnego, tj. za udział w związku mającym na celu przestępstwo[73][91], ale ostatecznie zwolniono go 19 grudnia 1979[92]. Kolejny raz zatrzymano go w sierpniu 1980[93][94], a 28 sierpnia 1980 został aresztowany na 3 miesiące[95][96], zwolniono go po podpisaniu 31 sierpnia 1980 porozumień sierpniowych w Gdańsku[97].

Jan Lityński (na pierwszym planie obok Lecha Kaczyńskiego i Bogdana Borusewicza) wśród uczestników konferencji poświęconej 25. rocznicy utworzenia Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność” na Zamku Królewskim w Warszawie (2007)

We wrześniu 1980 na prośbę Jerzego Jacka Pilchowskiego[98] został doradcą Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Wałbrzychu (od października 1980 jako członek Zespołu Konsultacyjno-Doradczego). Wszedł w skład redakcji „Biuletynu Informacyjnego MKZ”[99]. Był również doradcą zarządu Regionu Mazowsze NSZZ „Solidarność”[100] oraz Komitetu Robotniczego Hutników, który organizował strukturę związkową w Hucie im. Lenina w Krakowie[101]. Wspomagał także Jacka Kuronia w jego pracach koncepcyjnych nad stworzeniem niezależnych od władz klubów samorządowych[102]. W sierpniu 1981 wszedł w skład grup, które miały przygotować nową ordynację do rad narodowych oraz deklarację ideową klubów mających działać w ramach „Solidarności”[103]. Był członkiem powołanego przez Karola Modzelewskiego i Janusza Onyszkiewicza zespołu, który miał ustalać bieżące kierunki propagandy związkowej[104]. Jako doradca związku wziął udział w odbywającym się we wrześniu i październiku 1981 I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność” w Gdańsku[105]. Uczestniczył w zredagowaniu Posłania do ludzi pracy Europy Wschodniej, wspierając inicjatywę Henryka Sicińskiego i Bogusława Śliwy[106]. Jesienią 1981 brał udział w powstaniu Klubów Rzeczypospolitej Samorządnej „Wolność-Sprawiedliwość-Niepodległość”, był sygnatariuszem deklaracji założycielskiej klubów ogłoszonej 22 listopada 1981[107].

13 grudnia 1981 został internowany, przebywał w Białołęce[1]. 3 września 1982 został aresztowany i przewieziony do więzienia mokotowskiego. Przedstawiono mu zarzut popełnienia czynu z art. 123 kodeksu karnego i art. 128 kodeksu karnego, tj. podjęcia działań w celu obalenia przemocą ustroju PRL (był to czyn zagrożony karą od lat 5 do kary śmierci). Zarzutem objęto jego aktywność społeczną od września 1977. Został osadzony w więzieniu mokotowskim wraz z innymi aresztowanymi członkami KSS „KOR” Jackiem Kuroniem, Adamem Michnikiem, Henrykiem Wujcem i Zbigniewem Romaszewskim[108]. 11 stycznia 1983 przedstawiony zarzut zmieniono na zarzut przygotowań do czynu opisanego w art. 123 kodeksu karnego, za co groziła kara od 1 roku do 10 lat pozbawienia wolności[109]. 1 czerwca 1983 otrzymał sześciodniową przepustkę na pierwszą komunię córki, z której nie powrócił[110]. Od 16 czerwca 1983 był poszukiwany listem gończym[111].

W podziemiu uczestniczył w organizowaniu wydawnictwa „Myśl”[1]. Publikował w prasie drugiego obiegu, m.in. w „Tygodniku Mazowsze” i „Przeglądzie Wiadomości Agencyjnych[1]. W 1984 wydał w drugim obiegu pracę pt. Solidarność – problemy, znaki zapytania[67]. Jesienią 1984 został członkiem podziemnej Regionalnej Komisji Wykonawczej NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze[112]. W RKW posługiwał się się pseudonimem „Oleś”, do jego obowiązków należało kształtowanie linii politycznej RKW, kontakt z „Tygodnikiem Mazowsze” oraz kontakt ze strukturami „Armenii” kierowanymi przez Wojciecha Stawiszyńskiego[113]. Już od 1983 uczestniczył w imieniu RKW w posiedzeniach Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność”, jakkolwiek nie został członkiem TKK i miał jedynie głos doradczy[114]. Z ramienia RKW uczestniczył w przygotowaniu ogólnopolskiego tajnego zjazdu członków „Solidarności” planowanego na 1986, który nie doszedł do skutku z uwagi na aresztowanie Zbigniewa Bujaka w maju tegoż roku. Do jego zadań należało m.in. opracowanie programu spotkania (wspólnie z Wojciechem Stawiszyńskim) oraz przygotowanie uchwały programowej i uchwał zawierających stanowisko wobec nowych związków zawodowych powstałych po 1981 oraz związków zdelegalizowanych w stanie wojennym[115]. W opublikowanym 24 września 1986 w „TM” artykule W nowym układzie politycznym z optymizmem przyjął decyzję o amnestii ogłoszonej w lipcu 1986[116]. Ujawnił się wraz Wiktorem Kulerskim 30 września 1986, a RKW działała od tego dnia jawnie[117] (list gończy przeciwko niemu odwołano w październiku 1986, natomiast postępowanie karne umorzono dopiero w maju 1987[118]). Przywołany artykuł, w którym określił poprzedzające amnestię przesłuchania negocjacjami politycznymi, wywoływał później (także po 1989) kontrowersje co do możliwych tajnych rozmów pomiędzy liderami „Solidarności” a władzami PRL, jakkolwiek sam autor być może posłużył się jedynie nieprecyzyjną figurą stylistyczną[116]. W październiku 1987 Jan Lityński opublikował w „TM” artykuł Skończył się czas negacji, w którym sugerował wysunięcie programu reform, które wymuszą zmiany w systemie politycznym[119]. Razem z Pawłem Spiewakiem opublikował w 1987 książkę Książę jest nagi. Uwagi o socjotechnice komunizmu[67]. W czerwcu 1987 podpisał deklarację Kręgu Przyjaciół Solidarności Polsko-Czesko-Słowackiej, następnie uczestniczył w spotkaniach opozycjonistów polskich, czeskich i słowackich organizowanych w Sudetach[67].

Brał udział w zwołanym przez Lecha Wałęsę 7 listopada 1987 zebraniu działaczy niezależnych, na którym opowiedział się za jednolitym kierownictwem całej opozycji[120]. Był także przeciwny przekształceniu ośrodka budowanego wokół „Solidarności” w reprezentację różnych nurtów opozycji[121]. Na przełomie 1987 i 1988 bronił wraz ze Zbigniewem Bujakiem koncepcji budowy ruchu społecznego, który tworzyłby mechanizm nacisku na władze, jednak bez ambicji ściśle politycznych[122]. Opowiadał się też za odkrywaniem tzw. białych plam w polityce historycznej, wskazując na prawdę o zbrodni katyńskiej jako kluczowy element relacji polsko-sowieckich[123]. W ogłoszonym w maju 1988 w „Tygodniku Mazowsze” artykule Szanse na wyjście z pata zmienił wcześniejsze stanowisko i rozważał udział opozycji we współrządzeniu państwem (od czego „Solidarność” dotychczas się odżegnywała), jakkolwiek przyznawał, że nie miała ona wówczas politycznego i gospodarczego programu[124]. Od 1988 był rzecznikiem prasowym RKW[4].

W sierpniu 1988 wspierał jako doradca strajk górników w KWK Manifest Lipcowy[125]. 18 grudnia 1988 został członkiem Komitetu Obywatelskiego przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie[126]. W lutym 1989 został członkiem nowo wybranej Regionalnej Komisji Wykonawczej NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze[127]. Na forum związkowym opowiedział się wraz ze Zbigniewem Bujakiem za udziałem wybieralnych działaczy w planowanych wyborach do Sejmu PRL[128]. Uczestniczył w obradach Okrągłego Stołu, pracując w podzespole do spraw górnictwa[129]. W kwietniu 1989 został przewodniczącym Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” w Warszawie, którego celem było przygotowanie kampanii wyborczej kandydatów KO w województwie warszawskim w wyznaczonych na czerwiec 1989 wyborach parlamentarnych (sam kandydował wówczas do Sejmu PRL w województwie wałbrzyskim[130]). Uczestniczył też w przygotowaniu listy wszystkich kandydatów KO w tych wyborach na terenie całego kraju[131].

Jakkolwiek należał do tych działaczy „Solidarności”, którzy w drugiej połowie lat 80. poszukiwali w swej publicystyce możliwego kształtu kompromisu z władzami PRL, przez funkcjonariuszy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych jeszcze jesienią 1988 był zaliczany do „opozycji ekstremalnej”[132].

Jan Lityński podczas debaty dotyczącej OFE (2011)

W wyborach parlamentarnych w 1989 został wybrany na posła X kadencji z ramienia Komitetu Obywatelskiego. Ubiegał się o mandat nr 395 w okręgu nr 101 (Świdnica), zdobywając 105 769 głosów, tj. 74,5% oddanych ważnych głosów[4][133]. Został członkiem Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego, zasiadał w Komisji Spraw Zagranicznych[134], był też członkiem tzw. komisji Rokity[135]. Należał do grupy członków KO, którzy w czerwcu 1990 postulowali jego rozwiązanie, sprzeciwiając się wykorzystaniu struktur komitetu dla wsparcia Lecha Wałęsy i koncepcji tzw. przyspieszenia[136]. W lipcu 1990 wstąpił do Ruchu Obywatelskiego Akcja Demokratyczna, był sygnatariuszem jego deklaracji założycielskiej[137], następnie został członkiem koła ROAD w ramach Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego[138], a od września 1990 był członkiem zespołu organizacyjnego ROAD, stanowiącego tymczasowego prezydium ruchu[139]. Jesienią 1990 uczestniczył aktywnie w kampanii prezydenckiej Tadeusza Mazowieckiego[140]. W styczniu 1991 został członkiem rady naczelnej ROAD, jednak organizacja ta podjęła już wówczas decyzję o zjednoczeniu z powstałą w tym okresie Unią Demokratyczną[141]. Od tego samego miesiąca do końca kadencji Sejmu był członkiem nowo powołanego Klubu Parlamentarnego Unia Demokratyczna[142][134]. W maju 1991 został członkiem UD, wszedł w skład prezydium jej rady, odmówił natomiast przyłączenia się do partyjnej frakcji, którą zamierzała stworzyć Zofia Kuratowska[143].

Przed wyborami parlamentarnymi w 1991 opowiadał się przeciwko koalicji wyborczej z innymi partiami wywodzącymi się z „Solidarności”[144]. Następnie należał do komitetu wyborczego UD[145]. Znalazł się na wyborczej liście krajowej UD (na 17. miejscu)[146], mandat posła I kadencji zdobył jednak w okręgu nr 12 (Wałbrzych), otrzymując 16 193 głosy (8,0% głosów; cała lista uzyskała 16,6% głosów w tym okręgu)[147][148][149]. W Sejm I kadencji w dalszym ciągu był członkiem Klubu Parlamentarnego Unia Demokratyczna[148][150], był przewodniczącym Komisji Polityki Społecznej oraz członkiem Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych, a także komisji nadzwyczajnej badającej sposób wykonania przez ministra spraw wewnętrznych tzw. uchwały lustracyjnej[1][151]. W trakcie kadencji opowiadał się przeciwko koalicji z innymi partiami postsolidarnościowymi, uważając, że nie byłaby ona zdolna do zbudowania spójnego programu[152]. Popierał ideę referendum w sprawie dopuszczalności przerywania ciąży[153], następnie głosował przeciwko ustawie z 7 stycznia 1993 o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, uznając ją za zbyt restrykcyjną[154]. W kwietniu 1993 został kolejny raz wybrany członkiem stuosobowej rady Unii Demokratycznej[155], w maju tegoż roku został ponownie członkiem prezydium tego gremium[156]. Sprzeciwiał się nadaniu rządowi Hanny Suchockiej specjalnych pełnomocnictw, co postulował Aleksander Hall[157].

Przed wyborami parlamentarnymi w 1993 wszedł ponownie w skład komitetu wyborczego UD[158]. Opowiadał się za zawiązaniem koalicji wyborczej z Kongresem Liberalno-Demokratycznym[155], do czego ostatecznie nie doszło. Ponownie znalazł się na wyborczej liście krajowej UD (na 14. miejscu)[159], mandat posła II kadencji uzyskał natomiast w okręgu nr 48 (Wałbrzych), zdobywając 9836 głosów (3,8% głosów; cała lista uzyskała 11,2% głosów w tym okręgu)[160][161][162]. W II kadencji był początkowo członkiem Klubu Parlamentarnego Unia Demokratyczna[163], a od kwietnia 1994 nowo powstałego Klubu Parlamentarnego Unii Wolności. Pracował w Komisji Polityki Społecznej (jako zastępca przewodniczącego) i oraz w Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych[164]. Uczestniczył w przygotowaniach do zjednoczenia UD i KLD jako członek wspólnej komisji programowej tych partii[165]. Na zjeździe zjednoczeniowym w kwietniu 1994 został członkiem rady krajowej nowo powołanej Unii Wolności, uzyskując 450 głosów[166]; wszedł także w skład prezydium partii[167].

W wyborach w 1997 z powodzeniem ubiegał się o reelekcję z okręgu wałbrzyskiego. Kandydował z 2. miejsca okręgowej listy UW (za Krzysztofem Budnikiem), otrzymując 7942 głosy (3,3% głosów; partia dostała 11,7% poparcia w tym okręgu)[168][169]. Z ramienia UW należał do negocjatorów w rozmowach z Akcją Wyborczą Solidarność, które zakończyły się utworzeniem koalicyjnego rządu Jerzego Buzka[170]. W latach 1997–2001 był przewodniczącym Komisji Polityki Społecznej, w latach 1999–2001 członkiem, w III kadencji pełnił też funkcję rotacyjnego przewodniczącego Komisji do Spraw Służb Specjalnych[1][168]. Przed wyborami prezydenckimi w 2000 opowiadał się przeciwko poparciu przez UW kandydatury Andrzeja Olechowskiego[171]. Do 2001 wchodził w skład zarządu Unii Wolności[1].

W wyborach w 2001 bez powodzenia ubiegał się o poselską reelekcję w nowo utworzonym okręgu nr 2 (Wałbrzych)[172]. Od 2005 działał w powstałej z przekształcenia UW Partii Demokratycznej – demokraci.pl, do 2009 był członkiem rady krajowej tego ugrupowania[67]. Bezskutecznie kandydował do Sejmu z listy PD w wyborach parlamentarnych w 2005 w okręgu warszawskim[173] oraz z listy koalicji Lewica i Demokraci w przedterminowych wyborach parlamentarnych w 2007 w okręgu wałbrzyskim[174]. Przed tymi ostatnimi wyborami jego kandydatura spotkała się ze sprzeciwem części działaczy Sojuszu Lewicy Demokratycznej[175].

W latach 2008–2010 był doradcą do spraw społecznych w Polskich Liniach Lotniczych „LOT”, pracował także jako mediator przy rozwiązywaniu sporów[176]. Był członkiem komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przedterminowymi wyborami prezydenckimi w 2010[177]. 12 października 2010 został doradcą prezydenta do spraw kontaktów z partiami i środowiskami politycznymi. Pełnił tę funkcję do 5 sierpnia 2015[178].

Publikował w prasie polskiej i zagranicznej, m.in. w „Gazecie Wyborczej”, „Rzeczpospolitej”, „Der Spiegel”, „Libération”, „The New Yorker” i innych.

Zmarł 21 lutego 2021 w Pułtusku[2]; utonął w rzece Narew, ratując swojego psa[2][179]. Jego ciało odnaleziono 27 lutego po kilkudniowej akcji poszukiwawczej[180].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Jego pierwszą żoną była Anna Dodziuk[181]. Następnie ożenił się z psycholog Krystyną Zegarską[182]. Jego trzecią żoną była Elżbieta Bogucka[183].

Regularnie używał roweru jako podstawowego środka transportu (także w okresie sprawowania mandatu poselskiego)[184]. Był miłośnikiem zwierząt[185], a także wielbicielem muzyki rockowej[186]. Interesował się również m.in. sportem i historią himalaizmu[187].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Został odznaczony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim (2006)[188] oraz Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą (2008) Orderu Odrodzenia Polski[189]. W 2015 prezydent Bronisław Komorowski nadał mu Krzyż Wolności i Solidarności[190].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Został bohaterem wystawy stałej w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku[191]. Wkrótce po jego śmierci Fundacja Azylu pod Psim Aniołem zorganizowała akcję Być jak Janek Lityński propagującą wspieranie zwierząt przebywających w schroniskach, jak czynił to zmarły polityk[185].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Andrzej Friszke: Jan Lityński. W: Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–1989. T. 2. Warszawa: Ośrodek Karta, 2002, s. 206–209.
  2. a b c Jan Lityński nie żyje. onet.pl, 22 lutego 2021. [dostęp 2021-02-22].
  3. a b c Jan Lityński. dzieje.pl, 22 luty 2021. [dostęp 2021-02-22].
  4. a b c d e Nasi w Sejmie i w Senacie. Posłowie i senatorowie wybrani z listy Solidarności. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen, 1990, s. 87.
  5. Regina Lityńska. wyborcza.pl, 9 października 2013. [dostęp 2021-02-24].
  6. Nyzio 2014 ↓, s. 38.
  7. Nyzio 2014 ↓, s. 378.
  8. Niezależny prezes Kaczyńskich. wyborcza.pl, 2 kwietnia 2007. [dostęp 2015-08-05].
  9. Friszke 2010 ↓, s. 371.
  10. a b Friszke 2010 ↓, s. 404.
  11. Friszke 2010 ↓, s. 429.
  12. Friszke 2010 ↓, s. 437–438, 448.
  13. Friszke 2010 ↓, s. 441.
  14. Friszke 2010 ↓, s. 443.
  15. Friszke 2010 ↓, s. 467.
  16. Eisler 2006 ↓, s. 85.
  17. Friszke 2010 ↓, s. 521.
  18. Eisler 2006 ↓, s. 179–180.
  19. a b Friszke 2010 ↓, s. 529.
  20. Friszke 2010 ↓, s. 532, 567.
  21. Friszke 2010 ↓, s. 523.
  22. Friszke 2010 ↓, s. 542.
  23. Friszke 2010 ↓, s. 555, 558–559.
  24. Eisler 2006 ↓, s. 225–227.
  25. Friszke 2010 ↓, s. 566.
  26. Eisler 2006 ↓, s. 234.
  27. Friszke 2010 ↓, s. 567.
  28. Friszke 2010 ↓, s. 580.
  29. Eisler 2006 ↓, s. 529.
  30. Friszke 2010 ↓, s. 583.
  31. Eisler 2006 ↓, s. 279.
  32. Friszke 2010 ↓, s. 578.
  33. Friszke 2010 ↓, s. 620.
  34. Friszke 2010 ↓, s. 659.
  35. Friszke 2010 ↓, s. 761.
  36. Friszke 2010 ↓, s. 762.
  37. Friszke 2010 ↓, s. 771.
  38. Friszke 2010 ↓, s. 772.
  39. Friszke 2010 ↓, s. 872.
  40. Friszke 2010 ↓, s. 880.
  41. Friszke 2011 ↓, s. 31.
  42. Zmarł Jan Lityński. Muzeum Historii Polski, 22 lutego 2021. [dostęp 2021-02-28].
  43. Friszke 2011 ↓, s. 35–36.
  44. Skórzyński 2012 ↓, s. 31.
  45. Friszke 2011 ↓, s. 46.
  46. Skórzyński 2012 ↓, s. 36.
  47. Friszke 2011 ↓, s. 65.
  48. Skórzyński 2012 ↓, s. 47.
  49. Friszke 2011 ↓, s. 81.
  50. Skórzyński 2012 ↓, s. 38.
  51. Skórzyński 2012 ↓, s. 68.
  52. Skórzyński 2012 ↓, s. 94.
  53. Friszke 2011 ↓, s. 103–104.
  54. Skórzyński 2012 ↓, s. 95.
  55. a b Friszke 2011 ↓, s. 106.
  56. Skórzyński 2012 ↓, s. 101–103.
  57. Friszke 2011 ↓, s. 148.
  58. Skórzyński 2012 ↓, s. 110.
  59. Skórzyński 2012 ↓, s. 84, 153.
  60. Skórzyński 2012 ↓, s. 150.
  61. Friszke 2011 ↓, s. 285.
  62. Friszke 2011 ↓, s. 123.
  63. Skórzyński 2012 ↓, s. 143.
  64. Dokumenty Komitetu Obrony Robotników i Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”. Andrzej Jastrzębski (wstęp i opracowanie). Warszawa-Londyn: PWN i Aneks, 1994, s. 77.
  65. Friszke 2011 ↓, s. 199.
  66. Skórzyński 2012 ↓, s. 144.
  67. a b c d e Mirosława Łątkowska, Adam Borowski: Jan Lityński. W: Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976–1989. T. 1. Warszawa: Stowarzyszenie Pokolenie, Oficyna Wydawnicza Volumen i Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 252–253.
  68. Friszke 2011 ↓, s. 221–222.
  69. Skórzyński 2012 ↓, s. 243.
  70. Skórzyński 2012 ↓, s. 257.
  71. Skórzyński 2012 ↓, s. 264.
  72. Skórzyński 2012 ↓, s. 282.
  73. a b Friszke 2011 ↓, s. 259.
  74. a b Skórzyński 2012 ↓, s. 274.
  75. Skórzyński 2012 ↓, s. 292.
  76. Skórzyński 2012 ↓, s. 289.
  77. Skórzyński 2012 ↓, s. 290.
  78. Friszke 2011 ↓, s. 295.
  79. Skórzyński 2012 ↓, s. 339.
  80. Skórzyński 2012 ↓, s. 344.
  81. Friszke 2011 ↓, s. 502.
  82. Skórzyński 2012 ↓, s. 403–404.
  83. Skórzyński 2012 ↓, s. 277.
  84. Friszke 2011 ↓, s. 303.
  85. Skórzyński 2012 ↓, s. 353.
  86. Skórzyński 2012 ↓, s. 409.
  87. Friszke 2011 ↓, s. 312.
  88. Skórzyński 2012 ↓, s. 356–358.
  89. Friszke 2011 ↓, s. 429.
  90. Skórzyński 2012 ↓, s. 394.
  91. Skórzyński 2012 ↓, s. 412.
  92. Friszke 2011 ↓, s. 469.
  93. Friszke 2011 ↓, s. 557.
  94. Skórzyński 2012 ↓, s. 450.
  95. Friszke 2011 ↓, s. 567.
  96. Skórzyński 2012 ↓, s. 452.
  97. Friszke 2011 ↓, s. 575.
  98. Grzegorz Waligóra: Jerzy Jacek Pilchowski. W: Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–1989. T. 2. Warszawa: Ośrodek Karta, 2002, s. 253.
  99. Łukasz Kamiński: NSZZ „Solidarność” Region Dolny Śląsk. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 6. Polska południowa. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 329, 336, 340.
  100. Włodzimierz Domagalski: NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 5. Polska środkowo-wschodnia. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 259.
  101. Ewa Zając: NSZZ „Solidarność” Region Małopolska. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 6. Polska południowa. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 24.
  102. Friszke 2014 ↓, s. 521.
  103. Friszke 2014 ↓, s. 524.
  104. Friszke 2014 ↓, s. 612.
  105. Friszke 2014 ↓, s. 572.
  106. Friszke 2014 ↓, s. 591.
  107. Friszke 2014 ↓, s. 808–811.
  108. Friszke 2017 ↓, s. 200.
  109. Friszke 2017 ↓, s. 295.
  110. Friszke 2017 ↓, s. 357.
  111. Friszke 2017 ↓, s. 390.
  112. Włodzimierz Domagalski: NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 5. Polska środkowo-wschodnia. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 294.
  113. Andrzej Friszke: Regionalny Komitet Wykonawczy Mazowsze. Powstanie, struktura, działalność (1981–1986). W: Solidarność podziemna 1981–1989. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN i Stowarzyszenie Archiwum Solidarności, 2006, s. 433.
  114. Andrzej Friszke: Tymczasowa Komisja Koordynacyjna NSZZ „Solidarność” (1981–1987). W: Solidarność podziemna 1981–1989. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN i Stowarzyszenie Archiwum Solidarności, 2006, s. 55, 120, 158, 172.
  115. Andrzej Friszke: Tymczasowa Komisja Koordynacyjna NSZZ „Solidarność” (1981–1987). W: Solidarność podziemna 1981–1989. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN i Stowarzyszenie Archiwum Solidarności, 2006, s. 147–148, 150.
  116. a b Skórzyński 2009 ↓, s. 53.
  117. Włodzimierz Domagalski: NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 5. Polska środkowo-wschodnia. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 342.
  118. Andrzej Friszke: Regionalny Komitet Wykonawczy Mazowsze. Powstanie, struktura, działalność (1981–1986). W: Solidarność podziemna 1981–1989. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN i Stowarzyszenie Archiwum Solidarności, 2006, s. 484.
  119. Skórzyński 2009 ↓, s. 85.
  120. Skórzyński 2009 ↓, s. 89.
  121. Andrzej Friszke: Komitet Obywatelski. Geneza i historia. W: Komitet Obywatelski przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie. Stenogramy posiedzeń 1987–1989. Warszawa: Rosner&Wspólnicy, 2006, s. 26.
  122. Skórzyński 2009 ↓, s. 96.
  123. Paweł Kowal: Koniec systemu władzy. Polityka ekipy gen. Wojciecha Jaruzelskiego w latach 1986–1989. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN, Instytut Pamięci Narodowej i Wydawnictwo Trio, 2012, s. 158.
  124. Skórzyński 2009 ↓, s. 123, 131.
  125. Tomasz Kurpierz, Jarosław Neja: NSZZ „Solidarność” Region Śląsko-Dąbrowski. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 6. Polska południowa. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 296.
  126. Włodzimierz Domagalski: NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 5. Polska środkowo-wschodnia. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 359.
  127. Włodzimierz Domagalski: NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 5. Polska środkowo-wschodnia. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 358.
  128. Skórzyński 2009 ↓, s. 318.
  129. Włodzimierz Domagalski: NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 5. Polska środkowo-wschodnia. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 357.
  130. Słodkowska 2014 ↓, s. 47.
  131. Słodkowska 2014 ↓, s. 92.
  132. Antoni Dudek: Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988–1990. Kraków: Znak Horyzont, 2014, s. 68, 204.
  133. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 8 czerwca 1989 r. o wynikach głosowania i wynikach wyborów do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przeprowadzonych dnia 4 czerwca 1989 r. (M.P. z 1989 r. nr 21, poz. 149).
  134. a b Strona sejmowa posła X kadencji. [dostęp 2021-03-01].
  135. Nyzio 2014 ↓, s. 117–118.
  136. Nyzio 2014 ↓, s. 83.
  137. Nyzio 2014 ↓, s. 96.
  138. Nyzio 2014 ↓, s. 99.
  139. Chimiak 2010 ↓, s. 80.
  140. Chimiak 2010 ↓, s. 97.
  141. Nyzio 2014 ↓, s. 125.
  142. Nyzio 2014 ↓, s. 115.
  143. Nyzio 2014 ↓, s. 140, 148, 150.
  144. Nyzio 2014 ↓, s. 185.
  145. Nyzio 2014 ↓, s. 195.
  146. Nyzio 2014 ↓, s. 196.
  147. Nyzio 2014 ↓, s. 509.
  148. a b Strona sejmowa posła I kadencji. [dostęp 2021-03-01].
  149. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 31 października 1991 r. o wynikach wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, przeprowadzonych w dniu 27 października 1991 r. (M.P. z 1991 r. nr 41, poz. 288).
  150. Nyzio 2014 ↓, s. 199.
  151. Nyzio 2014 ↓, s. 225–226.
  152. Nyzio 2014 ↓, s. 241.
  153. Nyzio 2014 ↓, s. 306.
  154. Nyzio 2014 ↓, s. 310–311.
  155. a b Nyzio 2014 ↓, s. 345.
  156. Nyzio 2014 ↓, s. 347.
  157. Nyzio 2014 ↓, s. 350.
  158. Nyzio 2014 ↓, s. 363.
  159. Nyzio 2014 ↓, s. 366.
  160. Nyzio 2014 ↓, s. 544.
  161. Strona sejmowa posła II kadencji. [dostęp 2021-03-01].
  162. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 23 września 1993 r. o wynikach wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzonych w dniu 19 września 1993 r. (M.P. z 1993 r. nr 50, poz. 470).
  163. Nyzio 2014 ↓, s. 380.
  164. Nyzio 2014 ↓, s. 501.
  165. Nyzio 2014 ↓, s. 414.
  166. Nyzio 2014 ↓, s. 423.
  167. Nyzio 2014 ↓, s. 424.
  168. a b Strona sejmowa posła III kadencji. [dostęp 2015-08-05].
  169. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 25 września 1997 r. o wynikach wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzonych w dniu 21 września 1997 r. (M.P. z 1997 r. nr 64, poz. 620).
  170. Dudek 2007 ↓, s. 354.
  171. Dudek 2007 ↓, s. 392.
  172. Wybory parlamentarne 2001. pkw.gov.pl. [dostęp 2021-03-01].
  173. Wybory do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzone na dzień 25 września 2005. pkw.gov.pl. [dostęp 2021-02-28].
  174. Wybory do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzone na dzień 21 października 2007. pkw.gov.pl. [dostęp 2021-02-28].
  175. Nyzio 2014 ↓, s. 446.
  176. Płetowonurkowie znaleźli ciało Jana Lityńskiego. rp.pl, 27 lutego 2021. [dostęp 2021-02-27].
  177. Komitet poparcia Bronisława Komorowskiego. onet.pl, 16 maja 2010. [dostęp 2015-08-05].
  178. Prezydent odwołał ministrów w KPRP i doradców. prezydent.pl, 5 sierpnia 2015. [dostęp 2015-08-05].
  179. Piotr Szostak: Jan Lityński nie żyje, działacz „Solidarności” i polityk. wyborcza.pl, 21 lutego 2021. [dostęp 2021-02-21].
  180. Anna Kozińska: Jan Lityński nie żyje. Odnaleziono ciało. wp.pl, 27 lutego 2021. [dostęp 2021-02-27].
  181. Grażyna Jaworska: Anna Dodziuk. W: Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–1989. T. 3. Warszawa: Ośrodek Karta, 2006, s. 71.
  182. Who is who w Polsce. Encyklopedia biograficzna z życiorysami znanych Polek i Polaków. Zug: Hübners blaues Who is Who, 2007.
  183. Nie żyje Jan Lityński. Jego żona: Janek nie wypłynął z przerębli ratując psa. dziennik.pl, 22 lutego 2021. [dostęp 2021-02-24].
  184. Małgorzata Subotić: „Rowerowa” rozmowa z Janem Lityńskim. rowery.zbooy.pl, 7 stycznia 2000. [dostęp 2021-02-23].
  185. a b Żona Lityńskiego wydała zgodę. „Wiemy, że byłby szczęśliwy”. o2.pl, 26 lutego 2021. [dostęp 2021-03-01].
  186. Edyta Sokołowska: Jan Lityński nie żyje. Nieznana historia jednego zdjęcia. Łzy stają w oczach. o2.pl, 22 lutego 2021. [dostęp 2021-03-01].
  187. Robert Kowalski: Czego słuchał Janek Lityński? Nieznana twarz opozycjonisty, polityka. oko.press, 22 lutego 2021. [dostęp 2021-03-01].
  188. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 września 2006 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2006 r. nr 84, poz. 848).
  189. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 kwietnia 2008 r. o nadaniu orderów i odznaczeń (M.P. z 2008 r. nr 94, poz. 808).
  190. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 lipca 2015 r. o nadaniu odznaczeń (M.P. z 2015 r. poz. 886).
  191. Zmarł Jan Lityński. Prezydent Gdańska i dyrektor ECS: – Służył ideałom Solidarności. gdansk.pl, 21 lutego 2021. [dostęp 2021-03-01].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Katarzyna Chimiak: ROAD. Polityka czasu przełomu. Ruch Obywatelski – Akcja Demokratyczna 1990–1991. Płock: Fundacja Lorga, 2010. ISBN 978-83-923554-2-7.
  • Antoni Dudek: Historia polityczna Polski. 1989–2005. Kraków: Wydawnictwo Arcana, 2007. ISBN 83-89243-29-6.
  • Jerzy Eisler: Polski rok 1968. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2006. ISBN 83-60464-02-2.
  • Andrzej Friszke: Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, 2010. ISBN 978-83-240-1305-0.
  • Andrzej Friszke: Czas KOR-u. Jacek Kuroń a geneza Solidarności. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” i ISP PAN, 2011. ISBN 978-83-240-1813-0.
  • Andrzej Friszke: Rewolucja Solidarności 1980–1981. Kraków: Znak Horyzont, ISP PAN i Europejskie Centrum Solidarności, 2014. ISBN 978-83-240-3001-9.
  • Andrzej Friszke: Sprawa jedenastu. Uwięzienie przywódców NSZZ „Solidarność”. Kraków: Znak Horyzont, ISP PAN i Europejskie Centrum Solidarności, 2017. ISBN 978-83-240-4251-7.
  • Arkadiusz Nyzio: Rządzić znaczy służyć? Historia Unii Demokratycznej (1991–1994). Warszawa: PiT, 2014. ISBN 978-83-86219-72-8.
  • Jan Skórzyński: Rewolucja Okrągłego Stołu. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, 2009. ISBN 978-83-240-1169-8.
  • Jan Skórzyński: Siła bezsilnych. Historia Komitetu Obrony Robotników. Warszawa: Świat Książki, 2012. ISBN 978-83-7799-356-9.
  • Inka Słodkowska: Komitety Obywatelskie 1989–1992. Rdzeń polskiej transformacji. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN, 2014. ISBN 978-83-64091-26-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]