Rodzimowierstwo słowiańskie w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Rodzimowierstwo słowiańskie w Polscepolska społeczność osób wyznających rodzimowierstwo słowiańskie, będące współczesną kontynuacją religii Słowian. Reprezentowana jest przez kilka formalnie zarejestrowanych związków wyznaniowych oraz szereg stowarzyszeń nieformalnych. Początki polskiego rodzimowierstwa słowiańskiego sięgają pierwszej połowy XIX wieku, zaś pierwsze zorganizowane formy pojawiły się w 20-leciu międzywojennym. Scott Simpson w 2017 roku szacował liczbę aktywnie zaangażowanych, regularnie uczestniczących w uroczystościach religijnych wyznawców pomiędzy 2000 a 2500 osób[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Współczesne wydanie „O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem” Zoriana Dołęgi-Chodakowskiego

Doba romantyzmu polskiego przyniosła zainteresowanie zwyczajami ludowymi i usiłowania literackie i filozoficzne zwrotu ku kulturze rodzimej. Ten charakterystyczny rys polskiego romantyzmu był odwróceniem się od zasady epoki neoklasycznej, która często zwracała się ku tradycji klasyki śródziemnomorskiej, nie szukając wzorców lokalnych. Charakterystycznym jest tu przykład wczesnej twórczości Adama Mickiewicza, który nawiązywał do wierzeń i „guseł” lokalnych, podnosząc je tym samym do wyżyn tematu literackiego i tworząc ethos ludowości i historyzmu[2].

Ruchy rodzimowiercze za swego duchowego prekursora uznają Zoriana Chodakowskiego. Pod wpływem idei romantyzmu niemieckiego podjął się badań nad ludowością polską i jej korzeni historyczno-mitologicznych[2]. W pracy „O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem” z 1818 r. zarysował propozycję odrodzenia duchowego narodu poprzez oparcie się na kulturze ludowej i odnalezienie w niej elementów z czasów przedchrześcijańskich[3].

Filozof Jan Hempel w początkach XX wieku proponował powrót do duchowości pogańskich Słowian w formie nowej, pozbawionej bóstw religii[4].

W okresie międzywojennym powstały pierwsze polskie organizacje o charakterze rodzimowierczym: Zadruga, Koło Czcicieli Światowida oraz środowisko skupione wokół pisma Demiurg[5].

Pogański charakter miał również Szczep Rogate Serce – grupa artystyczna założona przez Stanisława Szukalskiego, której twórczość często sięgała po motywy słowiańskie. Franciszek Frączek, będący członkiem grupy, otwarcie deklarował oparcie swojej duchowości na wierzeniach dawnych Słowian i kulcie natury[6].

Publicysta Zdzisław „Lubomir” Harlender, autor książki „Czciciele Dadźbóg-Swarożyca” (1937), wyraził przekonanie, że podstawy ludowego postrzegania świata pozostały przedchrześcijańskie. Postulował odrodzenie słowiańskiego pogaństwa w Polsce rozumianego w sposób panteistyczny, przekonując że umocni to polską tożsamość[7].

W czasach stalinizmu aresztowano lidera Zadrugi, Jana Stachniuka, a także lidera Koła Czcicieli Światowida, Władysława Kołodzieja, zaś pozostali na wolności członkowie obu grup aż do czasu odwilży gomułkowskiej nie podejmowali działań na rzecz ich reaktywacji[8]. W latach 60. i 70. spadkobiercy Kołodzieja spotykali się w Warszawie w ramach nieformalnej grupy, którą w 1965 roku próbowali z niepowodzeniem zarejestrować pod nazwą Lechickie Stowarzyszenie Czcicieli Światowida w Urzędzie ds. Wyznań. Ich działalność została opisana w prasie w 1970 roku, a wypracowane przez nich praktyki rytualne i kalendarz wpłynęły na dalszy rozwój ruchu rodzimowierczego[9]. Po śmierci Władysława Kołodzieja (1978) grupą kierował Jerzy Gawrych, używający pseudonimu „Brat Masław II”. Środowisko to rozpadło się w latach 80.[10]

Wątki rodzimowiercze przejawiły się też w pismach i działalności panslawistycznego nacjonalisty Bolesława Tejkowskiego, który w latach 70. kontaktował się ze środowiskiem byłych uczestników zarówno ruchu Zadruga, jak i środowiska Władysława Kołodzieja[11].

W 1981 powstała także nieformalna grupa wyznaniowa, która już w latach 90. przerodziła się w Polski Kościół Słowiański[12].

Po upadku PRL powstało szereg nowych organizacji, stowarzyszeń i grup wyznaniowych, np. Rodzimy Kościół Polski, Polski Kościół Słowiański, Stowarzyszenie na rzecz Tradycji i Kultury „Niklot”, Rodzima Wiara (zarejestrowane jako Zrzeszenie Rodzimej Wiary)[13], Watra, Żertwa i inne.

 Zobacz więcej w artykule Zadruga (ruch), w sekcji Rodzimowierstwo słowiańskie.

W 2013 roku miał miejsce I Ogólnopolski Zjazd Rodzimowierczy, określony jako przełomowe wydarzenie w historii polskiego ruchu rodzimowierczego[14]. W kolejnych latach był on kontynuowany, w wyniku czego na zjeździe w 2015 roku powołana została Konfederacja Rodzimowiercza, zrzeszająca większość wspólnot rodzimowierczych w kraju oraz reprezentująca środowisko w kontaktach z innymi instytucjami[15].

Uczestnicy i uczestniczki V Ogólnopolskiego Zjazdu Rodzimowierczego

W marcu 2017 roku ZW Rodzima Wiara w wyniku propozycji wystosowanych w ramach KR przez wspólnoty członkowskie wydał oświadczenie, w którym ogłoszono rozpoczęcie prac nad zmianą Wyznania Wiary tegoż związku, a także zagwarantowano wspólnotom przystępującym do związku zachowanie autonomiczności na określonych w owym oświadczeniu zasadach[16]. 22 marca 2017 – kilka dni po wydaniu oświadczenia – do ZW RW dołączyło Stowarzyszenie Kołomir[17].

W czerwcu 2017 roku, w trakcie trwających obchodów święta Stado, powołano do życia nowy związek wyznaniowy o nazwie Związek Wyznaniowy Rodzimowierców Polskich „Ród”[18].

Współczesna statystyka wiernych[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na nieformalny charakter części struktur organizacyjnych rodzimowierstwa słowiańskiego, dokładne oszacowanie ilości osób wyznających tę religię jest utrudnione. Statystyki prowadzone przez Główny Urząd Statystyczny uwzględniają jednak liczbę wyznawców deklarowaną przez poszczególne związki wyznaniowe, co zostało przedstawione w niniejszej tabeli:

Liczebność poszczególnych rodzimowierczych związków wyznaniowych w Polsce[19]
Nazwa związku 2005 2006 2007 2008 2010 2011 2013 2014 2015 2016 2017 2018
Rodzima Wiara 242 240 250 225 b.d. 180 b.d. b.d. 172 190 b.d. b.d.
Rodzimy Kościół Polski 828 b.d. b.d. b.d. b.d. 500 b.d. b.d. b.d. 998 1388 2279
ZZW „Słowiańska Wiara” 296 296 313 544 b.d. 370 370 b.d.

Organizacje rodzimowiercze[edytuj | edytuj kod]

W Polsce zarejestrowanych jest kilka rodzimowierczych związków wyznaniowych[20]:

W 2017 rozpoczęto rejestrację piątego związku – ZWRP Ród[18].

Znacząca część rodzimowierców zrzesza się w organizacjach o charakterze stowarzyszeń lub nieformalnych; przykładem takiej organizacji jest wrocławska Wspólnota Rodzimowierców „Watra”[21]. W latach 90. i 2000. rodzimowiercy podejmowali również próby organizowania się w ramach „świeckich” stowarzyszeń kulturalnych, wydawnictw religijnych czy nawet partii politycznych[9].

Media rodzimowiercze w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Polscy rodzimowiercy słowiańscy prowadzą kilka organów medialnych:

Kult rodzimowierczy w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Ogólnopolskie obchody święta Stado, Sulistrowice 2019.

Rodzimowiercy słowiańscy w Polsce, podobnie jak w innych krajach, obchodzą cztery główne święta solarne (Jare Gody, Noc Kupały, Dożynki oraz Szczodre Gody), Święto Przodków oraz święta poświęcone poszczególnym bóstwom.

Wyjątkową inicjatywą polskiego środowiska rodzimowierczego jest obchodzone na wiosnę święto Stado, współorganizowane co roku przez wspólnoty z różnych części kraju jako ogólnopolska uroczystość[26].

Rodzimowiercze miejsce kultowe w Gajownikach na Podlasiu
  • Centrum Kultury Słowiańskiej (Wrocław) – w 2016 roku z inicjatywy wrocławskiej „Watry” rozpoczęto zbiórkę na budowę we Wrocławiu pierwszego w Polsce od czasów średniowiecza słowiańskiego chramu i centrum kultury słowiańskiej[27][28].
  • Chram Mazowiecki RKP (Michałowice) – niewielki budynek należący do Rodzimego Kościoła Polskiego i położony na prywatnej działce w Michałowicach pod Warszawą, gdzie odprawiane są obrzędy związku[29].
  • Chram „Stokroć” (okolice Olsztyna) – w 2017 roku oddziały warmiński i mazowiecki związku wyznaniowego Rodzima Wiara ustanowiły kilkanaście kilometrów od Olsztyna kapiszcze pod nazwą Chram „Stokroć”. Docelowo w kapiszczu ma stać pięć posągów przedstawiających Peruna, Welesa, Mokosz, Ładę i Dadźboga[30].
  • Sanktuarium Welesa (Wałbrzych) – miejsce znajdujące się na terenie Wałbrzycha, którym opiekuje się grupa o nazwie Kompania Zmierzchu[31].
  • Ślężańskie Trzebiszcze[b] (masyw Ślęży) – trzebiszcze ustanowione przez grupę Ślężańscy Rodzimowiercy w lutym 2019 roku na styku Wzgórz Oleszeńskich oraz Raduni. W centrum obiektu znajduje się posąg Świętowita, poza tym rozmieszczonych w nim jest 5 palenisk ofiarnych oraz wał kultowy[32].

Istnieją również miejsca pozbawione nazw własnych, jak miejsce kultowe ze Światowidem i kapliczką Mokoszy w Gajownikach na Podlasiu, wykorzystywane między innymi przez Rodzimy Kościół Polski[33] czy kopia Światowida ze Zbrucza pod Wawelem w Krakowie[34].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Związek pozostaje nieaktywny od lat 90.
  2. Trzebiszcze – miejsce kultowe przeznaczone do składania ofiar (od trzeba – ofiara).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Simpson 2017 ↓, s. 82.
  2. a b Ivan T. Berend: History Derailed: Central and Eastern Europe in the Long Nineteenth Century. University of California Press, 2013. ISBN 0-520-93209-9. [dostęp 2009-06-20].
  3. O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem, pantheion.pl [dostęp 2017-08-21].
  4. Gajda 2012 ↓, s. 137–138.
  5. Simpson 2017 ↓, s. 67-80.
  6. Simpson 2000 ↓.
  7. Szczepański 2015 ↓.
  8. Simpson 2013 ↓, s. 113.
  9. a b Simpson 2013 ↓, s. 114.
  10. Łapiński i Szczepański 1996 ↓.
  11. Szczepański 2009 ↓.
  12. Rau 1999 ↓.
  13. Simpson 2017 ↓, s. 81-140.
  14. Polscy poganie jednoczą siły. Będą mieli swój zjazd. polskieradio.pl, 2013-06-19.
  15. Sprawozdanie z III Ogólnopolskiego Zjazdu Rodzimowierców. rodzimawiara.org.pl, 2015-09-01.
  16. Oświadczenie Związku Wyznaniowego Rodzima Wiara. rodzimawiara.org.pl, 2017-03-16. [dostęp 2017-04-22].
  17. Nowy Oddział Rodzimej Wiary – Stowarzyszenie Kołomir. rodzimawiara.org.pl, 2017-04-05. [dostęp 2017-04-22].
  18. a b Powołanie nowego związku wyznaniowego. Duchtynia, 2017-06-12. [dostęp 2017-06-13].
  19. Wyznania religijne. Stowarzyszenia narodowościowe i etniczne w Polsce 2006–2008, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010.; Wyznania religijne w Polsce 2012–2014, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2016, ISBN 978-83-7027-612-6.; Wyznania religijne w Polsce w latach 2015–2018, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2019, ISBN 978-83-66466-00-5.
  20. Simpson 2013 ↓, s. 115.
  21. Simpson 2013 ↓, s. 116–118.
  22. Gniazdo. Rodzima wiara i kultura. [dostęp 2020-12-05].
  23. Zienkiewicz 2010 ↓, s. 161.
  24. RadioWid ponownie na antenie!. Gniazdo. Rodzima wiara i kultura, 2020-04-30. [dostęp 2020-12-05].
  25. iSAP – Słowiańska Agencja Prasowa. [dostęp 2020-12-05].
  26. Święto Stado 2019, Święto Stado [dostęp 2020-01-27] (pol.).
  27. Marcin Kaźmierczak: Kowale staną się centrum pogańskiego kultu. Nad Odrą powstanie pogańska świątynia. gazetawroclawska.pl, 2016-12-29. [dostęp 2016-12-30].
  28. Matija Kenda: Poles are building the first pagan temple after hundreds of years (ang.). slavorum.org, 2016-12-01. [dostęp 2016-12-11].
  29. Pawlik 2015 ↓, s. 97, 105.
  30. Szymański 2020 ↓.
  31. Lokalizacja i kontakt. Sanktuarium Welesa. [dostęp 2020-12-05].
  32. Borowiec 2019 ↓.
  33. Gajowniki: Wyznawcy Rodzimego Kościoła Polskiego świętowali na Podlasiu, Gazeta Współczesna, 10 listopada 2019 [dostęp 2020-12-06].
  34. Karolina Lisek, O znikających zniczach pod krakowskim Światowidem i nie tylko – rozmowa z Wojsławem Brożyną, obiatnikiem Gromady MIR Kraków, iSAP, 4 czerwca 2020 [dostęp 2020-12-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dariusz Borowiec, Trzebiszcze w masywie Ślęży, „Gniazdo - rodzima wiara i kultura”, 1(19), 2019, s. 47, ISSN 2081-9072.
  • Agnieszka Gajda, Jan Hempel: neopogaństwo lewicowe, „Państwo i Społeczeństwo”, 3(XII), 2012, s. 131–139.
  • Olga Pawlik, „Idziemy drogą przodków” – odwołania do przeszłości w Rodzimym Kościele Polskim, „Etnografia Polska”, 2015, ISSN 0071-1861.
  • Polski Kościół Słowiański, [w:] Marek Rau, Współczesny Ruch Neopogański w Europie, Taraka, 1999 [dostęp 2020-12-05] (pol.).
  • Michał Łapiński, Tomasz Szczepański, Czciciele Polski pogańskiej, „Karta: kwartalnik historyczny, Numer 19,”, 1996, s. 104-117.
  • Scott Simpson: Native Faith. Polish Neo-Paganism at the Brink of the 21st Century. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos, 2000, seria: Religiologica Juventa. ISBN 83-88508-07-5. (ang.)
  • Scott Simpson: Polish Rodzimowierstwo: Strategies for (Re)constructing a Movement. W: Modern Pagan and Native Faith Movements in Central and Eastern Europe. Kaarina Aitamurto (red.), Scott Simpson (red.). Acumen Publishing, 2013, s. 112–127. ISBN 978-1-84465-662-2.
  • Scott Simpson: Only Slavic Gods: Nativeness in Polish Rodzimowierstwo. W: Cosmopolitanism, Nationalism, and Modern Paganism. Kathryn Rountree (red.). New York: Palgrave Macmillan, 2017, s. 65–86. ISBN 978-1-137-57040-6.
  • Tomasz Szczepański, Zdzisław Lubomir Harlender - żołnierz, publicysta, neopoganin, „Trygław. Kwartalnik metapolityczny”, 2015, ISSN 1429-3749.
  • Tomasz Szczepański, Ruch zadrużny i rodzimowierczy w PRL w latach 1956–1989, „Państwo i Społeczeństwo”, IX: nr 4, 2009, s. 59–77, ISSN 1643-8299.
  • Dawid Szymański, Chram „Stokroć”, „Gniazdo - rodzima wiara i kultura”, 1(20), Chomęcice: Wydawnictwo As Pik, 2020, s. 24–25, ISSN 2081-9072.
  • Rodzimowiercze Radio Internetowe „Radiowid” – prezentacja rozgłośni, [w:] Magdalena Zienkiewicz, Media w społeczeństwie informacyjnym, Ewa Jaska (red.), t. II, Warszawa: Wydawnictwo SGGW, 2010, s. 161–168.